PROJEKTY REALIZOWANE

 

 

 

Od grudnia 2018 r. realizujemy pięcioletni projekt badawczy:

 

POZOSTALI POZA NIEPODLEGŁĄ OJCZYZNĄ. POLACY NA UKRAINIE W WARUNKACH SOWIECKIEGO TOTALITARYZMU 1918-1991

 

NPRH

 

 

Projekt finansowany jest w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”

(umowa nr 0115/NPRH7/H11/86/2018 z dnia 11 grudnia 2018 r.)

 

 

I. Cel badań projektu:

 

Celem projektu jest prześledzenie losów autochtonicznej ludności polskiej na Ukrainie Naddnieprzańskiej, czyli terytorium które po rewolucji październikowej w Rosji i klęsce ukraińskich usiłowań niepodległościowych, weszło w skład podlegającej reżimowi w Moskwie – Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Ludność ta nie zdecydowała się po 1918 r. na repatriowanie do odrodzonej Polski, ale podzieliła losy narodu ukraińskiego i innych narodowości w tej republice. Po pierwszym okresie tzw. eksperymentu leninowskiej polityki narodowościowej, ludność polska została poddana forsownej ateizacji, doświadczyła kolektywizacji rolnictwa, zjawiska masowego głodu, wywózek i różnych represji, m.in. w ramach tzw. „operacji polskiej. Władze komunistyczne cały czas dążyły do jej depolonizacji (poprzez forsowną językową rusyfikację) i wreszcie fizycznego pozbycia się społeczności polskiej z terenu republiki. Po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej żyjąca tam ludność polska przetrwała wojnę i okupację niemiecką, a następnie jej udziałem stały się konsekwencje powojennej polityki Stalina i kolejnych ekip władzy moskiewskiej pod kierunkiem przywódców ZSRR: Chruszczowa, Breżniewa, Andropowa, Czernienki i Gorbaczowa. W projekcie pragniemy zwrócić uwagę zwłaszcza na wschodnie obwody Ukrainy. Końcową datą realizowanych w projekcie badań jest rok 1991, kiedy to Ukraina po rozpadzie ZSRR uzyskała niepodległość.

Materiał badawczy zamierzamy uzyskać drogą kwerend archiwalnych w postaci kopii znajdujących się tam dokumentów. Kopie te po zakończeniu projektu zostaną zdeponowane w bibliotece Instytutu i będą udostępniane wszystkim zainteresowanym. Natomiast najbardziej reprezentatywne dokumenty zostaną opracowane naukowo i wydane drukiem.

 

II. Ramy chronologiczne projektu:

 

Projekt obejmował będzie lata 1917-1991. Wspomniany okres zostanie podzielony na następujące podokresy historyczne:

lata 1917-1939;

lata 1939-1945;

lata 1945-1991.

 

III. Dziedziny życia społecznego Polaków będące przedmiotem analizy w projekcie:

 

Przedmiotem analizy w projekcie będą następujące dziedziny życia społecznego Polaków na Ukrainie:

– położenie prawno-polityczne (analiza ustawodawstwa ogólnoradzieckiego i republikańskiego USRR);

– represje wobec ludności polskiej na Ukrainie Radzieckiej;

– przejawy oporu społeczności polskiej wobec totalitaryzmu sowieckiego i niemieckiego;

– próby aktywności społeczności polskiej na polu politycznym;

– szkolnictwo i oświata (wykorzystywanie programów szkolnych w celach propagandy komunistycznej);

– życie kulturalne ludności polskiej (teatr, chóry amatorskie, biblioteki, kluby kultury);

– życie religijne, ateizacja;

– Polacy w życiu gospodarczym państwa totalitarnego;

– życie codzienne ludności polskiej w miastach i na wsi;

– współżycie z Ukraińcami oraz Rosjanami, Białorusinami, Żydami i Niemcami.

 

IV. Zespół realizujący projekt:

 

1) Dr Stanisław Stępień – historyk dziejów najnowszych, kierownik projektu, dyrektor Południowo-Wschodniego Instytutu Naukowego w Przemyślu;

2) Dr Anna Siciak – historyk kultury XIX i XX wieku, bibliograf, bibliotekoznawca;

3) Mgr Bogumiła Kowal – historyk, archiwista;

4) Mgr Anna Zelwak filolog ukrainista, tłumacz;

5) Lic. Ludmiła Kozłowska – filolog ukrainista, tłumacz;

6) Mgr Ryszard T. Łamasz – kierownik Biura Instytutu, koordynacja techniczna projektu.

 

Współpracownicy zagraniczni:

 

1) Prof. dr Jewhen Sinkewycz – historyk (Czerkaski Narodowy Uniwersytet im. B. Chmielnickiego w Czerkasach);

2) Prof. dr Ołeksandr Rublow – historyk (Instytut Historii Ukrainy NANU w Kijowie);

2) Doc. dr Ołeh Pawłyszyn – historyk (Wydział Historyczny Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki we Lwowie);

 

V. Główne zadania badawcze realizowane w projekcie:

 

1. Kwerendy w archiwach ukraińskich w celu pozyskania kopii dokumentów obrazujących życie społeczne ludności polskiej na Ukrainie;

2. Przekład dokumentów zebranych w archiwach ukraińskich z języka rosyjskiego i ukraińskiego na język polski;

3. Opracowanie naukowe zebranych dokumentów;

4. Zdeponowanie zabranych dokumentów w Bibliotece PWIN i udostępnianie ich zainteresowanym badaczom;

5. Opublikowanie drukiem najbardziej reprezentatywnych pod względem merytorycznym dokumentów w instytutowej serii wydawniczej  Polacy na Ukrainie. Zbiór dokumentów, z podziałem w następujących przedziałach czasowych:

1) cz. 1: Lata 1917-1939  (planowane 3 tomy);

2) cz. 2: Lata 1939-1945  (planowane 2 tomy);

3) cz. 3: Lata 1945-1991  (planowany 1 tom).

6.  Umieszczenie skanów najciekawszych dokumentów na stronie internetowej: www.pwin.pl

7. Zakup ok. 100 książek i czasopism do zbiorów biblioteki PWIN.

 

Zainteresowanych powyższą tematyką zapraszamy do współpracy.

 

Zakończenie i podsumowanie projektu planowane jest w grudniu 2023 r.

 

 

 

 

 

REPRESJE LUDNOŚCI POLSKIEJ NA WOŁYNIU

PRZEZ „PIERWSZYCH” SOWIETÓW

W LATACH 1939-1941”

 Projekt nr 267 dofinansowany przez Fundację Lanckorońskich

 

 Logo - Fundacja Lanckorońskich

 

Celem projektu jest zabranie i opublikowanie drukiem ok. 200 kopii dokumentów obrazujących represje na ludności polskiej, dokonywane przez Sowietów, po ich wkroczeniu na wschodnie ziemie II Rzeczypospolitej 17 września 1939 r., ze szczególnym uwzględnieniem terenu Wołynia. W tym celu od początku projektu prowadzona jest kwerenda w:

1) Państwowym Obwodowym Archiwum w Łucku;

2) Państwowym Obwodowym Archiwum w Równem.

 

Zebrane tam kopie dokumentów są przepisywane, tłumaczone z języka rosyjskiego i ukraińskiego na język polski, a następnie opracowywane krytycznie. Po takim przygotowaniu są one udostępniane w Bibliotece Instytutu zainteresowanym badaczom (tak w postaci kopii archiwalnych, jak i w wersji tłumaczonej na język polski), a najciekawsze z nich po opatrzeniu przypisami objaśniającymi i bibliograficznymi są przygotowywane do druku.

 

Projekt realizowany jest przez zespół merytoryczny:

 

1) Dr hab. Stanisław Stępień prof PWSW – kierownik projektu;

2) Dr Anna Siciak;

3) Mgr Bogumiła Kowal;

4) Mgr Anna Zelwak;

5) Lic. Ludmiła Kozłowska.

 

Część administracyjno-techniczną projektu obsługują:

1) Mgr Ryszard T. Łamasz;

2) Mgr Henryk Lasko.

 

Efektem końcowym projektu jest opublikowanie ok. 100 dokumentów w 3 tomie publikacji Wołyń za „pierwszych Sowietów”. Losy ludności polskiej i polskiego dziedzictwa kulturowego. Zbiór dokumentów.

           

 

wolyn3m.jpg

 

Opublikowane dokumenty przyczynią się do poszerzenia naszej wiedzy o losach Polaków i polskiego dziedzictwa kulturowego na byłych Kresach Wschodnich, a także pokaże iż polityka sowiecka przyczyniła się do wzbudzenia wśród miejscowej ludności ukraińskiej negatywnego stosunku do Polaków na Wołyniu.

 

            Książka została skierowana do druku, ukaże się pod koniec grudnia tego roku.